Na początku 2026 r. Komisja Europejska rozszerzyła listę branż uprawnionych do rekompensat za pośrednie koszty emisji CO₂ zawarte w cenie energii. Dla 22 nowych sektorów to często pierwsza w historii szansa na realny zwrot części kosztów energii. Jest jednak warunek, o którym łatwo zapomnieć: bez wdrożonego systemu zarządzania energią lub środowiskiem wniosku nie da się złożyć. Wyjaśniamy, na czym polega zmiana i jak przygotować się na czas.

Czym są rekompensaty sektorowe i dlaczego mają znaczenie

System rekompensat dla sektorów i podsektorów energochłonnych pozwala częściowo odzyskać tzw. koszty pośrednie emisji — czyli koszty uprawnień do emisji CO₂, które wytwórcy energii przenoszą na ceny prądu. Mechanizm działa w łańcuchu: część wytwórców energii musi kupować uprawnienia, ich koszt podnosi cenę produkcji energii, a wyższa cena energii obciąża odbiorców przemysłowych. Państwo częściowo rekompensuje tę nadwyżkę, by chronić konkurencyjność krajowego przemysłu.

Skala jest istotna: za 2024 r. polskim przedsiębiorstwom wypłacono łącznie 2,92 mld zł. Podstawą prawną jest ustawa z 19 lipca 2019 r. o systemie rekompensat dla sektorów i podsektorów energochłonnych, a postępowanie prowadzi Prezes Urzędu Regulacji Energetyki.

Co się zmieniło w 2026 roku

Komisja Europejska zaktualizowała wytyczne pomocowe w ramach EU ETS i dopisała do katalogu uprawnionych 22 nowe kody PKD, z maksymalną intensywnością pomocy do 75%. Zmiana obejmuje energię zużytą w latach 2026–2030, ale wytyczne dopuszczają, by państwa członkowskie umożliwiły nowym sektorom ubieganie się o wsparcie już za koszty poniesione w 2025 r.

Lista nowych branż jest szeroka — od chemii i tworzyw, przez szkło i ceramikę, po metale, baterie, przemysł spożywczy i drzewny:

Kod PKD	Działalność
20.12	Produkcja barwników i pigmentów
20.14	Produkcja pozostałych podstawowych chemikaliów organicznych
20.15	Produkcja nawozów i związków azotowych
20.16	Produkcja tworzyw sztucznych w formach podstawowych
20.17	Produkcja kauczuku syntetycznego w formach podstawowych
20.60	Produkcja włókien chemicznych
20.59.56.70	Mieszane alkilobenzeny i alkilonaftaleny (wybrane)
23.11	Produkcja szkła płaskiego
23.13	Produkcja szkła gospodarczego
23.14	Produkcja włókien szklanych
23.31	Produkcja ceramicznych kafli i płytek
23.99.19.10	Wełna żużlowa, skalna i podobne wełny mineralne
13.10	Przygotowanie i przędzenie włókien tekstylnych
13.95	Produkcja włóknin i wyrobów z włóknin
24.31	Produkcja prętów ciągnionych na zimno
24.34	Produkcja drutu
27.20	Produkcja baterii i akumulatorów
10.41	Produkcja olejów i pozostałych tłuszczów płynnych
11.06	Produkcja słodu
16.21	Produkcja arkuszy fornirowych i płyt drewnopochodnych
07.10	Górnictwo rud żelaza
07.29	Górnictwo pozostałych rud metali nieżelaznych

Ważne zastrzeżenie: o kwalifikacji decyduje rzeczywisty profil produkcji, a nie wyłącznie formalny wpis PKD w rejestrze. W praktyce trzeba przyporządkować produkty i procesy do właściwego podsektora zgodnie z metodyką wytycznych.

Ile można odzyskać i jak ocenić opłacalność

Wysokość rekompensaty zależy przede wszystkim od ilości energii elektrycznej, którą da się wiarygodnie przypisać do procesu produkcyjnego objętego wsparciem. W praktyce roboczy rząd wielkości „efektywności wsparcia” mieści się często w przedziale kilkudziesięciu do ponad stu złotych za każdą kwalifikowaną megawatogodzinę — ostateczny wynik zależy jednak od parametrów programu w danym roku oraz od jakości przypisania danych.

Od wyliczonej kwoty odejmuje się ustawowe pomniejszenie (tzw. franszyza odpowiadająca równowartości rekompensaty dla 1 GWh energii — dla rozliczeń za 2025 r. rzędu ok. 140 tys. zł) oraz koszty procesu: zewnętrzną weryfikację i ewentualne doradztwo. Dlatego kluczowe pytanie nie brzmi „czy się kwalifikuję”, lecz „jaka część mojego zużycia energii jest realnie kwalifikowana i czy da się to udokumentować”.

Przykład orientacyjny: zakład przypisujący do procesu ok. 20 000 MWh energii rocznie, przy założeniu ok. 110 zł/MWh, uzyskałby rzędu 2,2 mln zł rekompensaty brutto. Po odjęciu pomniejszenia i kosztów procesu nadal pozostaje istotna kwota. To wyłącznie ilustracja skali — rzeczywisty wynik wymaga indywidualnego wyliczenia.

System przewiduje też mechanizm zwiększenia rekompensaty dla podmiotów, u których 1,5% jednostkowej wartości dodanej brutto jest niższe niż 1/3 przyznanej rekompensaty, oraz proporcjonalne obniżenie, gdy suma wniosków przekracza dostępną pulę środków.

Jak liczone są rekompensaty — trzy grupy sektorów

Ustawa przewiduje trzy sposoby wyliczania, a dla danego produktu stosuje się tylko jeden z nich:

• Grupa 1 — wyliczenie w oparciu o wielkość produkcji i wskaźnik efektywności zużycia energii określony w ustawie;
• Grupa 2 — indywidualnie wyliczany wskaźnik dla produktu, gdy określono dla niego wskaźnik emisyjności (rozporządzenie KE 2021/447) — najbardziej pracochłonna ścieżka;
• Grupa 3 — metoda rezerwowa, oparta w większym stopniu na zużyciu energii, gdy brak wskaźników dla produktu.

Z punktu widzenia przygotowania wniosku oznacza to różny poziom złożoności i różne wymagania dowodowe — warto ustalić swoją grupę na samym początku.

Dlaczego sama zmiana w UE nie wystarczy

Zmiana wytycznych Komisji nie wywołuje automatycznie skutków w polskim prawie. Aby przedsiębiorstwa z nowych 22 kodów PKD mogły składać wnioski, konieczne jest dostosowanie ustawy z 19 lipca 2019 r. do zmienionych wytycznych. Komisja wyznaczyła państwom członkowskim termin dostosowania krajowych programów do 30 czerwca 2026 r.

Na dziś tryb wnioskowania dla nowych sektorów za 2025 r. nie jest jeszcze przesądzony — to zależy od kształtu nowelizacji. Dla przedsiębiorcy płynie z tego jeden praktyczny wniosek: warto przygotować się zawczasu, bo część działań (przede wszystkim warunek wstępny i uporządkowanie danych) trzeba wykonać niezależnie od ostatecznego brzmienia przepisów.

Warunek, o którym najczęściej się zapomina: system zarządzania

O rekompensaty może ubiegać się wyłącznie przedsiębiorstwo, które ma wdrożony jeden z trzech systemów, potwierdzony certyfikatem akredytowanej jednostki:

• EMAS — unijny system ekozarządzania i audytu,
• ISO 14001 — system zarządzania środowiskowego,
• ISO 50001 — system zarządzania energią.

To twardy warunek dostępu — nie ma od niego „innej ścieżki”. Wybór dotyczy wyłącznie tego, który z trzech systemów wdrożyć. Dla większości firm produkcyjnych najszybsza i najtańsza jest droga przez ISO 50001. Dodatkowo wdrożony, certyfikowany system zarządzania energią może — po weryfikacji statusu firmy — porządkować obowiązki wynikające z przepisów o efektywności energetycznej (m.in. obowiązkowy audyt energetyczny przedsiębiorstwa). Ponieważ certyfikacja zajmuje zwykle kilka miesięcy, to właśnie ten element najczęściej decyduje o tym, czy firma zdąży.

A po przyznaniu rekompensaty — warunkowość

Otrzymanie rekompensaty wiąże się z obowiązkiem działania na rzecz ograniczenia emisji. Spełnia się go, wybierając jedną z trzech ścieżek:

1. Audyt energetyczny — wdrożenie zaleceń o krótkim okresie zwrotu;
2. Zielona energia — pokrycie co najmniej 30% zużycia energii ze źródeł bezemisyjnych, np. przez gwarancje pochodzenia;
3. Nakłady na redukcję emisji — przeznaczenie co najmniej 50% rekompensaty na przedsięwzięcia obniżające emisyjność.

Za niespełnienie warunkowości ustawa przewiduje administracyjną karę pieniężną, dlatego sposób jej rozliczenia warto zaplanować już na etapie przygotowań.

Terminy i przebieg postępowania

• Wniosek składa się do 31 marca roku następującego po roku, którego dotyczą koszty (przy nowelizacji możliwe wydłużenie, jak w 2022 r. do 30 kwietnia).
• Decyzja Prezesa URE — zwykle do 31 października, wypłata — do 21 listopada.
• Zaliczka — do ok. 60% rekompensaty z roku poprzedniego, dla podmiotów, które już raz otrzymały wsparcie i złożyły kompletny wniosek w terminie.
• Wniosek wymaga zewnętrznej weryfikacji przez akredytowanego weryfikatora, z wizytą w instalacji. Za dane szacowane przysługuje 90% rekompensaty — dlatego liczy się jakość pomiarów i dokumentacji.

Jak przygotować się już teraz — checklista

4. Sprawdź, czy Twoja działalność odpowiada jednemu z uprawnionych kodów PKD (profil, nie tylko wpis).
5. Oszacuj kwalifikowane zużycie energii w procesie produkcyjnym — to ono decyduje o sensie finansowym.
6. Zweryfikuj, czy masz wdrożony EMAS / ISO 14001 / ISO 50001 — jeśli nie, zacznij od tego.
7. Uporządkuj dane: bilans energetyczny i produkcyjny, opomiarowanie, metodyki, raporty (KOBiZE, GUS, EU ETS).
8. Zaplanuj ścieżkę warunkowości (audyt / gwarancje pochodzenia / nakłady) i zewnętrzną weryfikację.

Najczęstsze błędy

• Zbyt późny start — wdrożenie systemu zarządzania i zebranie danych to miesiące, a nie tygodnie.
• Mylenie warunku dostępu z warunkowością — system zarządzania (EMAS/ISO) jest wymagany, żeby złożyć wniosek; audyt/gwarancje/nakłady to dopiero rozliczenie obowiązku po wypłacie.
• Błędna kwalifikacja PKD — sektor ustala się po rzeczywistym profilu produkcji, a nie po wpisie w rejestrze.
• Praca na danych szacowanych — brak opomiarowania obniża rekompensatę (za szacunki przysługuje 90%) i wydłuża postępowanie.

FAQ

Mój sektor jest na liście 22 nowych PKD — czy już mogę złożyć wniosek?

Jeszcze nie automatycznie. Wytyczne UE otwierają możliwość, ale polskie przepisy muszą zostać dostosowane (termin: 30 czerwca 2026 r.), a tryb dla nowych sektorów za 2025 r. jest jeszcze ustalany.

Czy muszę mieć ISO, czy jest inna droga?

System zarządzania (ISO 50001 / ISO 14001 / EMAS) jest obowiązkowy — wybór dotyczy tylko tego, który wdrożyć. Dla firm produkcyjnych najczęściej najtańsze jest ISO 50001.

Ile trwa wdrożenie ISO 50001?

Zwykle kilka miesięcy — zależnie od liczby lokalizacji, złożoności procesów i stanu danych energetycznych.

Czy małe i średnie firmy też mają szansę?

Tak. Liczy się nie wielkość firmy, lecz skala kwalifikowanego zużycia energii i spełnienie warunków programu.

Kiedy następuje wypłata i czy jest zaliczka?

Co do zasady wypłata następuje w roku po roku rozliczeniowym (decyzja URE zwykle do 31 października, wypłata do 21 listopada). Dla podmiotów, które już otrzymały rekompensatę, możliwa jest zaliczka do ok. 60%.

Jak może pomóc CEET

CEET łączy kompetencje, które przy rekompensatach zwykle trzeba pozyskiwać od kilku różnych dostawców: wdrożenie i przygotowanie do certyfikacji ISO 50001 (warunek dostępu), audyty energetyczne przedsiębiorstwa, obsługę gwarancji pochodzenia z OZE oraz projekty efektywnościowe i białe certyfikaty. Dzięki temu zamiast koordynować wielu wykonawców, prowadzisz jeden projekt „gotowości do rekompensat” z jednym partnerem.

Chcesz sprawdzić, czy Twoja firma może odzyskać część kosztów energii? Skontaktuj się z nami: +48 601 799 683 lub bok@ceet.pl — ocenimy kwalifikację i najkrótszą drogę do wniosku.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny oraz tryb wnioskowania dla nowych sektorów mogą się zmienić wraz z nowelizacją ustawy.